Duurzamer consumeren in Brussel dankzij de circulaire economie

Zero Waste, Do It Yourself, NOwners … Er bestaan tal van nieuwe consumententrends die bijdragen tot een meer circulaire economie waarbij weinig middelen verbruikt worden en waarde gecreëerd wordt op economisch, ecologisch en sociaal vlak. Ook in het Brusselse Hoofdstedelijke Gewest steken deze nieuwe trends de kop op. Lees hier welke ondernemingen en initiatieven u de kans geven anders te consumeren.

Deze nieuwe trends weerspiegelen een wijziging in het technisch-economische paradigma: de noden van de consument verschuiven meer en meer van de materiële naar de immateriële economie. In een studie over de evolutie van het gedrag van de Fransen naar aanleiding van de ontwikkeling van de circulaire economie toonde het ADEME (Agence de l’Environnement et de la Maîtrise de l’Energie) aan dat het aandeel van de dienstverlening in de consumptiesector tussen 1970 en 2014 steeg van 47 naar 63 %. Verder zien we dat deze sector ook steeds meer gedigitaliseerd wordt: heel wat dagelijkse activiteiten zijn niet meer materieel (hobby’s, informatieverwerving, culturele praktijken, administratieve procedures enz.). Steeds meer mensen hebben thuis dan ook een computer, touchscreentablet en internet. Die twee fenomenen hangen samen. De digitalisering van de manier waarop wij consumeren, heeft tweedehands verkopen gemakkelijker gemaakt en dus gestimuleerd. Maar ook de dienstverlening tussen particulieren vaart er wel bij (platformen voor het verhuren van woningen, uitlenen van voorwerpen, carpooling, autodelen enz.). Deze initiatieven helpen de levensduur van voorwerpen te verlengen.

Zero Waste, of afvalvrij

Er wordt ook steeds meer aandacht besteed aan verpakkingen en het verwerken van afvalstoffen. ‘Zero Waste’, of ‘afvalvrij’, werd populair dankzij Béa Johnson. Het is een holistische aanpak die het aantal geproduceerde afvalstoffen wil terugdringen. Het beste soort afval? Afval dat we niet produceren. Sinds de eerste Belgische verpakkingsvrije winkel de deuren opende in 2014, sluiten elke dag nieuwe mensen zich aan bij deze beweging. Voor Leefmilieu Brussel staat het jaar 2018 trouwens in het teken van ‘Zero Waste’. Afvalvrij leven is gebaseerd op vijf principes: weigeren, verminderen, hergebruiken, recyclen en composteren. De Franse beweging Zéro Waste zet het in het onderstaande schema allemaal op een rijtje.

Do It Yourself

Zero Waste moedigt u aan om verpakkingsvrije, lokale en tweedehandsproducten te kopen, en motiveert u om te repareren, te doneren, uit te wisselen en uit te lenen enz. Ook zo veel mogelijk zelf doen staat centraal: koken, zelf cosmetica, schoonmaakmiddelen of zelfs meubels maken, kledij naaien, … Deze nieuwe trend heet ‘DIY: Do It Yourself’. Ofwel: ‘doe-het-zelven’. DIY, dat is zelf voorwerpen uit het dagelijkse leven maken, of ze nu technologisch of artistiek van aard zijn. Knutselen, decoratie maken, koken, naaien, schrijnwerken, zich bezighouden met robotica of informatica: dat alles en nog veel meer valt onder DIY. ‘Upcycling’ wordt daarbij aangemoedigd: voorwerpen en/of materialen opnieuw gebruiken, transformeren, of omtoveren in nieuwe objecten. Zo maakt u bijvoorbeeld een tafel van gebruikte pallets. Ook hier heeft de digitalisering van de manier waarop wij consumeren een rol gespeeld: dankzij de deeleconomie en de stijgende populariteit van blogs en tutorials op het internet ontstonden er echte gemeenschappen en kunnen mensen hun knowhow delen. DIY toont aan dat onze manier van consumeren geleidelijk aan verandert. Die verandering werd aangetoond door een studie die in Frankrijk werd uitgevoerd door het Observatoire Société et Consommation (Obsoco) en het Maif. De resultaten werden in februari onthuld. 93 % van de 5.000 bevraagde Fransen heeft in 2016 minstens één activiteit verricht waarbij ze zelf iets maakten. De markt van het ‘maken’ wordt op 95 miljard euro per jaar geschat op basis van de verklaringen van de bevraagde personen. Dit is slechts een schatting, maar de resultaten geven duidelijk aan dat deze praktijken alsmaar populairder worden.

Bron: http://www.lobsoco.com/lobservatoire-du-faire/

Korte keten

Consumenten zijn steeds meer geëngageerd en neigen er steeds meer naar ‘consum’actoren’ te worden. Dat wordt in de hand gewerkt door de rechtstreekse verkoop en de korte keten. Het Waalse Gewest definieert de korte keten als een ‘manier om onbewerkte en bewerkte land- en tuinbouwproducten te commercialiseren, waarbij er maximaal één tussenpersoon is tussen de producent en de consument.’ Het begrip ‘nabijheid’ speelt dus zowel op geografisch als op sociaal vlak een rol. Vandaag tonen bijna 7 op de 10 Belgische consumenten interesse voor deze manier van consumeren. Door lokaal en seizoensgebonden te consumeren, verkleinen ze de ecologische voetafdruk van hun voeding. Korte ketens bestaan trouwens niet enkel voor voedingsmiddelen.

Stadslandbouw

Sommige stadsinwoners houden zoveel van lokale producten dat ze besloten zelf voedingsmiddelen te telen: zij doen aan stadslandbouw. In de stad zijn hier heel wat ruimtes voor geschikt: tuinen, daken, braakland en zelfs rotondes. In de stadslandbouw worden de middelen van de stad ingezet om levensmiddelen voor de inwoners te produceren. Dit concept heeft ook een sterke sociale dimensie. Zo verschijnen er bijvoorbeeld collectieve moestuintjes in de stad. De inwoners willen er niet enkel voedingsmiddelen produceren, maar ook zich de openbare ruimte opnieuw toe-eigenen en lokale sociale banden smeden.

NOwnerns

Tot slot doet de groei van de deeleconomie een nieuw soort consument ontstaan: de ‘NOwner’, een samentrekking van de Engelse woorden no en owner (geen eigenaar, dus). Deze soort consument verkiest ervaringen boven materiële eigendommen. Daarom huren, lenen en delen NOwners liever voorwerpen (deelauto’s of -fietsen, voorwerpenbibliotheken, huurkledij enz.). Deze diensten ontstonden binnen de functionaliteitseconomie, waarbij er geen eigendommen verkocht worden, maar het gebruik van goederen te koop is. De digitalisering van de manier waarop wij consumeren speelt hierbij een belangrijke rol. Consumenten genieten van meer vrijheid dankzij deze levenswijze: ze kunnen voorwerpen gebruiken zonder de nadelen van het bezitten ervan (waardevermindering, opslag, onderhoud, slijtage enz.). Het zorgt ook voor meer flexibiliteit: huren betekent proberen zonder engagement, en op basis van de ervaring andere keuzes maken.

En in Brussel?

Steeds meer bedrijven bieden Brusselaars de mogelijkheid anders te consumeren. Onze onvolledige lijst met initiatieven zal u ook zin geven om anders te consumeren! Het is een gevarieerde selectie van spelers die nieuwe manieren van consumeren aanbieden in Brussel, met onder andere laureaten van de projectoproep Be Circular, of projecten die ontstonden in het acceleratorprogramma voor duurzame startups, greenlab.brussels.

Zero Waste

  • Belgomarkt is een verpakkingsvrije buurtwinkel met Belgische producten.
  • Boentje Café is het eerste afvalvrije café in Brussel.
  • Lili Bulk is een online verpakkingsvrije kruidenierszaak die haar producten levert in bokalen met statiegeld.
  • Roots is een 100% circulaire biowinkel met lokale producten die rechtstreeks van bij de producenten komen.
  • Happinest verkoopt tweedehandsartikelen voor kinderen.
  • Tweedehandswinkels (textiel, meubels enz.): Spullenhulp, Oxfam, Terre Factory ShoppingHier vindt u andere tweedehandswinkels in Brussel, maar ook in België. Op zoek naar afval- en verpakkingsvrjie winkels? Klik dan hier.

Do It Yourself

  • Alma Sana organiseert workshops op locatie of aan huis met recepten voor huishoudelijke producten en cosmetica: natuurlijk, lokaal en afvalvrij.
  • Demain en main organiseert (onder andere) workshops om (opnieuw) zelf dingen te leren maken en handwerk te herontdekken.
  • Fais-le toi-même is een ruimte met groepslessen voor handwerk (handvaardigheid, plantrekkerij, eco/recycling, IT), maar ook een atelier, uitgerust met allerlei materialen, én een tweedehandswinkel voor bouwmaterialen.
  • Les cartons d’Anaïs maakt meubeltjes, decoratie en spelletjes voor kinderen die u kan plooien en personaliseren.
  • Orybany is een duurzame modewinkel die DIY-workshops organiseert en een ontmoetingsruimte waar ervaringen worden uitgewisseld.

Korte keten

  • Boeren & Buren verkoopt lokale en seizoensproducten die u in de winkel ophaalt.
  • EFarmz levert lokale en biologische voedingsmiddelen aan huis of aan een afhaalpunt.
  • Les GASAP organiseert solidaire groepsaankopen van producten uit de boerenlandbouw.

Stadslandbouw

  • Skyfarms verhuurt moestuintjes op daken van bedrijven.
  • URBI Leaf produceert microgroenten in het centrum van Brussel.
  • Life Is Wonderpoule plaatst kippenhokken in stadstuintjes.
  • plaatst collectieve tuinen op Brusselse daken en creëert netwerken.

NOwners

  • Again again verhuurt kwalitatief en duurzaam speelgoed.
  • Coucou verhuurt outfits voor uiteenlopende gelegenheden (huwelijken, cocktailfeestjes enz.).
  • Cycad is een mobiliteitsoplossing die (al dan niet elektrische) fietsen, gemaakt uit bamboe, aanbiedt aan kilometertarief. Made in Belgium!
  • Mon cafetier levert maandelijks vers gebrande koffiebonen en verhuurt personaliseerbare koffieapparaten met geïntegreerde koffiemolen.
  • Un vélo pour 10 ans stelt fietsen ter beschikking op maat van de grootte en noden van kinderen tot 10 jaar.
  • Usitoo is een spullenbibliotheek waar u eenvoudig, economisch, duurzaam en zonder waarborg voorwerpen kunt lenen.
  • Tale Me verhuurt kledij van ontwerpers voor kinderen en toekomstige mama’s.

 

 

Auteurs/organisatie: hub.brussels – greentech.brussels – Aude Grillot en Virginie Smans